هیپنوز یا هیپنوتیزم  یک  واژه  یونانی و  بمعنی خواب  کردن است.
هیپنوتیزور باصطلاح علمی کسی است که با نیروی چشمان و تسلط مرموز بر دیگری را در خواب مصنوعی فرو می برد و برای سهولت کار هیپنوتیزور را (عامل) و هیپنوتیز شونده را (معمول) می گویند.
پیدایش هیپنوتیزم:
عصر طلایی هیپنوتیزم (1880-1890) مقارن دوره ای است که روانشناسی و روانکاوی باوج ترقی خود رسیده بود، تا آن روز هیپنوتیز یکی از مواد درسی بسیار پیش پا افتاده بشمار می آمد و بسیاری از پزشکان و روانکاوان تا اندازه ای هیپنوتیز را در ردیف پدیده های علمی قرار نمی دادند.

اصول فنی:
اصول فنی هیپنوتیز وابسته به بعضی روشهای ذهنی و فیزیکی است که بیشتر اوقات نتایج روانی از آن گرفته می شود.
در مورد مسائل ذهنی منظور ما تحریک محرکهای عصبی و عبارت از این است که بدانیم در وقت هیپنوتیز شدن این افراد از شرایط عصبی و روانی دارای چه مقدار استقامت و یا آمادگی هستند و در این مسئله اینکه یک معمول بتواند آمادگی آنرا داشته باشد و از لحاظ روانی با ما مربوط شود و پاسخهای ما را بدهد دارای اهمیتی خاص است.
بطور کلی هیپنوتیز حالتی است که بعد از یک سستی و رخوت مختصر به خواب مصنوعی منتهی می شود و معمول حالت فراموشی و بی حسی احساس می کند و گاهی هم ممکن است و اثر تلقین های زیاد حالت هذیان پیدا کند البته بی حسی بطور ناگهان بر او پیش نمی آيد و معمول با احساس قوی می تواند آنچه را که در حالت خواب بر او وارد شده بیاد بیاورد.
القا و تلقین:
اولین مسئله ای که در حالت القاء پیش می آید این است که بدانند معمول یا بیمار را چگونه بخوابانند؟ روی یک صندلی بنشانند یا دراز بکشد؟
به خودتان حالت آزادی بدهید و بر اعصاب خود فشار وارد نسازید و بدنتان را نباید تحت فشار قرار بدهید، می توانید روی زمین دراز بکشید و همچنین نباید از خود بپرسید چه واقع خواهد شد، ولی فقط بایستی خود را برای خوابیدن آماده سازید.
باو تکرار کنید این خواب با خواب طبیعی فرقی ندارد مثل این است که به نیل خود می خوابید و به رویا فرو می روید و در رویا چیز می بینید.
او به معمول خود تلقین و القا می کند.
حالات گوناگون درجه عمق خواب
صفر حالت عادی
حالت هیپنوتیز
شل شدن بدن
بهم خوردن پلکها
بسته شدن چشمها
شل شدن کامل بدن  
بیحس شدن اندام چشم 
خواب سبک
بیحس شدن دست و پا
بیحس شدن شدید
فراموشی
فراموشی و سستی جدار بدن 
خواب متوسط
سستی هیپنوتیزی 
تغییر شخصیت
تلقینهای ساده
فراموشی و بی حسی کامل
بدون بیداری حرکت چشمان 
خواب عمیق
تلقینهای درجه دوم
خواب کامل  
هیجان و اضطراب چشم  
بهم خوردن دستگاه شنوایی
سستی و بیحالی    
بهم خوردن شنوایی منفی   
تار شدن چشمان   
"هیپنوتیزم در ایران وفلاسفه"
پدیده های هیپنوتیزی در کتابهای نفخات الانس و تذکرة الاولیاء
"داستانی از ابوبکر ورآق"
روزی محمد بن علی الحکیم مرا گفت: امروز تو را بجای برم. گفتم: شیخ داند. باری رفتم. دیری بر نیامد که بیابانی چند دیدم سخت صعب، و تختی زرین در میان بیابان نهاده و زیر درختی سبز، و چشم آب، و یکی بر آن تخت لباسی زیبا پوشیده، چون شیخ نزد او شد، برخاست و شیخ را بر تخت نشاند. چون ساعتی برآمد، از هر گروهی آمدند تا چهل تن شدند و اشاراتی کردند، از آسمان طعامی ظاهر شد و بخوردند. و شیخ سوال کرد و آن مرد به او جواب می گفت: که من یک کلمه از آن فهم نکردم. چون ساعتی برآمد، دستوری خواست و بازگشت و مرا گفت: رو، که سعیدی گشتی. چون زمانی برآمد، به تَرَمز باز آمدیم. گفتم: ای شیخ! آن چه جای بود و آن مرد کی بود؟ گفت: تیه بنی اسرائیل بود و آن مرد قطب المدار بود. گفتم: در یک ساعت چگونه رفتیم و باز آمدیم؟ گفت: یا ابوبکر! چون برنده او بُوَد، تو را با رسیدن کار است نه با چگونگی رسیدن قدرت هیپنوتیزمی "خواجه حسن عطار"
خواجه جذبه هیپنوتیزمی بسیار قوی داشت، بطوری  که هر کس را که مورد نظرش بود، هیپنوتیزم می کرد و ازحالت عادی به حالت خلسه و بیخودی فرو می برد.
چگونه می توان یک هیپنوتیزور ورزیده شد؟
1-    شرایط لازم و مطلوب
2-    روحیه مثبت
3-    اعتماد به نفس
4-    اهمیت جاذبه
5-    بصریت در تشخیص
6-    ایجاد تمرکز
7-    اساس بر تلقین
هیپنوتیزم کردن با استفاده از روشهای "تلقین لفظی"
1-    روش ریلاکس
2-    روش پلکها
3-    روش افتادن بر روی تختخواب
4-    متد ابرها